giới thiệu chung

 

Ngọc Thụy là một phường của Quận Long Biên - Thành phố Hà Nội; phía Đông giáp phường Thượng Thanh; phía Tây giáp quận Tây Hồ và quận Ba Đình; phía Nam giáp phường Ngọc Lâm và quận Hoàn Kiếm; phía Bắc có sông Đuống, bên kia sông Đuống là xã Đông Hội, huyện Đông Anh. Phường có các trục đường giao thông quan trọng đi qua: đường 5 kéo dài, đường sắt Hà Nội – Yên Viên đi Lạng Sơn, Thái Nguyên, Lào Cai và đường thủy trên Sông Hồng, sông Đuống. Diện tích đất tự nhiên là 888,89 ha. Dân số tính đến tháng 8 năm 2018 là 34.683 nhân khẩu, 8.960 hộ gia đình. Đảng bộ phường có 50 chi bộ trực thuộc với trên 1.700 đảng viên.

Ngọc Thụy có 38 tổ dân phố, được hình thành từ các thôn: Yên Tân, Bắc Biên, Trung Hà, Gia Quất, Gia Thượng, Bắc Cầu, Xóm Mới và một số khu tập thể quân đội. Trên địa bàn phường có 8 trường học công lập (1 trường trung học cơ sở, 3 trường tiểu học, 4 trường mầm non); 13 nhóm lớp mầm non tư thục; 05 đơn vị quân đội đóng quân gồm: Học viện Hậu cần, Nhà máy Z133, Công ty 26, Kho J112, trường cao đẳng Quốc phòng.

Ngọc Thụy có quá trình hình thành và phát triển gần một nghìn năm lịch sử. Đây cũng là quê hương của Thái uý Việt Quốc công Lý Thường Kiệt. Xưa kia các thôn Bắc Biên, Trung Hà vốn là làng An Xá thuộc thành Đại La. Năm 1014 (Năm Thiên Thuận thứ 5), vua Lý Thái Tổ cho đắp thành để xây dựng dinh thự. Nhà Vua cho di dân làng An Xá ra bãi bồi ở sông Nhị Hà (Sông Hồng ngày nay). Đến năm 1132 (Năm Thuận Thiên thứ 5), Vua Lý Thần Tông đi kinh lý làng An Xá vào lúc nước sông Nhị Hà lên to, thấy nhà nào cũng bắc bục để ở nên Vua ra sắc chỉ đổi tên làng An Xá thành làng Cơ Xá. Năm 1911 (Năm Duy Tân thứ 5) dân làng xin đổi tên làng Cơ Xá thành làng Phúc Xá. Ở thời kỳ đó còn có Phúc Xá Hạ nay thuộc quận Ba Đình; Phúc Xá Nam nay thuộc phường Đống Mác quận Hai Bà Trưng; Phúc Xá Tây nay là An Dương thuộc quận Tây Hồ; Phúc Xá Bắc Biên và Phúc Xá Trung Hà nay thuộc phường Ngọc Thụy.

Ngọc Thụy xa xưa vốn là một khu dân cư thưa thớt, đất đai chủ yếu là gò, đống, đầm lầy. Qua gần một nghìn năm lịch sử, nhân dân Ngọc Thụy đã tạo dựng nên hệ thống di tích vật thể phong phú như đình, chùa, đền, miếu. Bắc Biên có chùa Phúc Xá. Gia Thượng có đình thờ Đức thánh Linh Lang, chùa "Kiêu Diêu Tự” (Tiêu Giao). Yên Tân có đền thờ mẫu "Bà Quý Nương" có công đánh quân Triệu Đà. Chùa Long Đọi – Bắc Cầu 2. Chùa Bắc Cầu 3, đình Bắc cầu 3, đình Bắc Cầu 1. Ngoài ra, Ngọc Thụy còn có đền Rừng, đền Núi, đền Mẫu Thoải, đền Giang thần (miếu Hai Cô).

Trước Cách mạng Tháng Tám, Ngọc Thụy là vùng đất được tiếp xúc với nhiều tầng lớp xã hội; bao quanh Ngọc Thụy có nhà máy gạch Hưng Ký (nhà máy gạch Cầu Đuống ngày nay), nhà máy Hỏa Xa (nhà máy Xe lửa Gia Lâm ngày nay), nhà máy Khuy. Vào cuối tháng 12-1937, chi chi bộ Đảng ở nhà máy Hỏa Xa được thành lập. Ngọc Thụy được chi bộ lãnh đạo xây dựng phong trào cách mạng. Nhân dân ở các thôn Bắc Cầu, Gia Thượng, Gia Quất, Phúc Xá Bắc Biên, Phúc Xá Trung Hà từng bước được tiếp thu ánh sáng của Đảng. Nhiều cán bộ của Đảng đã về Ngọc Thụy hoạt động và tuyên truyền cho nhân dân. Từ đây phong trào đấu tranh cách mạng của nhân dân Ngọc Thụy có bước phát triển mạnh mẽ. Tháng 8-1945, nhân dân Ngọc Thụy tham gia nhiều cuộc biểu tình dưới cờ Việt Minh, phá kho thóc của phát xít Nhật ở ấp Cổ Be (khu vực Z133 hiện nay) để chia cho dân. Ngày 2-9-1945, nhân dân Ngọc Thụy xếp thành hàng đoàn người sang Quảng trường Ba Đình dự lễ Độc Lập.

Sau Cách mạng Tháng Tám, nhân dân Ngọc Thụy hăng hái tăng gia, sản xuất để chống giặc đói, học chữ để chống giặc dốt, thành lập các đội tự vệ để bảo vệ chính quyền và thành quả cách mạng, chuẩn bị cho công cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Làng nào cũng có tiểu đội, trung đội tự vệ; ở Phúc Xá Trung Hà còn tổ chức đội cảm tử. Hưởng ứng lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến của Hồ Chủ tịch, Ngọc Thụy đã tổ chức tản cư, đưa dân ra khỏi vùng chiến sự, xây dựng các làng chiến đấu, củng cố đại đội tự vệ và xây dựng Đội nữ du kích Trưng Trắc, Đội nữ du kích Trưng Nhị. Nhiều đội viên chiến đấu dũng cảm, lập được chiến công xuất sắc. Điển hình là Đội liên lạc đặc biệt do Nguyễn Ngọc Nại – người con của Trung Hà, trung đội phó tự vệ chiến đấu trực tiếp làm đội trưởng. Đội đã cùng các lực lượng khác tổ chức đón, đưa dẫn đường cho Trung đoàn Thủ đô rút lui an toàn khỏi nội thành trong vòng vây của kẻ thù, vượt sông Hồng để về vùng chiến khu.

Sau hòa bình lập lại năm 1954, cán bộ và nhân dân Ngọc Thụy nhanh chóng bắt tay vào khôi phục kinh tế, ổn định đời sống. Nhân dân Ngọc Thụy đã tích cực tham gia xây dựng hợp tác xã nông nghiệp, công trình thủy nông Gia Thượng, đại thủy nông Bắc - Hưng - Hải, đắp đập sông Đáy. Trong những năm chống chiến tranh phá hoại miền Bắc của đế quốc Mỹ, lực lượng dân quân, tự vệ vừa bảo vệ xóm làng, vừa sản xuất, phục vụ chiến đấu và trực tiếp tham gia chiến đấu bắn máy bay Mỹ. Nhân dân Ngọc Thụy hăng hái thực hiện phong trào “thóc không thiếu một cân, quân không thiếu nột người”. Tiểu đội công binh của dân quân Ngọc Thụy không ngại hiểm nguy, sau mỗi trận ném bom đều đi thu gom những quả bom bi chưa nổ, tham gia phá bom từ trường, bom nổ chậm; được cấp trên tặng thưởng Bằng khen và Huy hiệu Quyết tâm đánh thắng giặc mỹ xâm lược. Với những thành tích trong chiến đấu và phục vụ chiến đấu, Đảng bộ và nhân dân Ngọc Thụy vinh dự được Nhà nước tặng thưởng Huân chương chiến công hạng Ba.

Sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, đất nước thống nhất, Đảng bộ và nhân dân Ngọc Thụy nhanh chóng khắc phục hậu quả chiến tranh, khôi phục và phát triển kinh tế. Về sản xuất nông nghiệp, hợp tác xã nông nghiệp toàn xã ra đời. Hợp tác xã mua bán hoạt động có hiệu quả, năm 1978 được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Lao động hạng Ba. Thực hiện công cuộc đổi mới của Đảng, từ năm 1991 đến 1996, Ngọc Thụy đã được các cấp từ huyện đến Chính phủ khen thưởng 24 lần. Công tác quốc phòng – an ninh nhiều năm đạt danh hiệu Quyết thắng, năm 1993 được Bộ Nội vụ (nay là Bộ Công an) tặng cờ thưởng luân lưu dẫn đầu thành phố. Năm 1996, Ngọc Thụy được huyện Gia Lâm công nhận xã Nông thôn mới. Từ năm 1996 đến nay, trải qua 5 kỳ Đại hội Đảng bộ, quê hương Ngọc Thụy đã có nhiều thay đổi; hệ thống chính trị ngày càng được củng cố vững chắc; hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội được xây dựng theo hướng đô thị hiện đại; kinh tế phát triển theo hướng dịch vụ thương mại, nông nghiệp đô thị sinh thái; công tác quốc phòng – an ninh được giữ vững; công tác xây dựng Đảng được tăng cường, Đảng bộ nhiều năm liên tục đạt trong sạch vững mạnh.

Trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, chống đế quốc Mỹ và cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ Quốc, Ngọc Thụy đã có 1.462 người tham gia quân đội; có 181 người là liệt sỹ, 7 người là lão thành cách mạng, 10 cán bộ tiền khởi nghĩa, 20 chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đầy. Ngọc Thụy rất vinh dự được đón nhận những phần thưởng cao quý do Nhà nước trao tặng: Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân thời kỳ kháng chiến chống Pháp cho cán bộ và nhân dân xã Ngọc Thụy; Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân cho Đội du kích Nguyễn Ngọc Nại; Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân cho 3 cá nhân; Anh hùng lao động cho 1 cá nhân; Bà mẹ Việt Nam anh hùng cho 8 bà mẹ và 1.596 huân chương, huy chương các loại.

Trải qua biết bao biến cố thăng trầm của lịch sử, các thế hệ con em Ngọc Thụy đã đóng góp mồ hôi, công sức và cả xương máu cho sự nghiệp dựng nước, giữ nước và bảo vệ quê hương. Thành quả hôm nay bắt nguồn từ tinh thần lao động cần cù, sáng tạo, trí thông minh, lòng yêu nước, tinh thần cách mạng tiến công, phấn đấu không mệt mỏi, dũng cảm vượt qua mọi khó khăn, gian khổ, hy sinh của lớp lớp cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân. Phát huy truyền thống của quê hương Thái uý Việt Quốc Công Lý Thường Kiệt – quê hương giầu truyền thống cách mạng, Đảng bộ và nhân dân Ngọc Thụy quyết tâm viết tiếp những trang sử vẻ vang, huy động mọi nguồn lực và sức mạnh của hệ thống chính trị, khối đại đoàn kết toàn dân để xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh./.

Nguồn thông tin: Lịch sử cách mạng của Đảng bộ và nhân dân phường Ngọc Thụy (1930-2010), Nxb Chính trị - Hành chính, Hà Nội, 2014.

Người biên tập: Đồng Phương Hồng