Đình Gia Thượng

Đình Gia Thượng trước đây thuộc thôn Gia Thượng, xã Ngọc Thụy nay thuộc Tổ dân phố số 20 phường Ngọc Thụy. Đình được xây dựng ngoài bãi đê hữu ngạn sông Đuống. Đình thờ 5 vị Thần hoàng, trong đó có Linh Lang Đại vương và Cao Sơn Đại vương là 2 vị thần có địa vị Thần quyền quan trọng trong đời sống tinh thần của nhân dân Thăng Long. Linh Lang là vị thần được thờ chính ở đền Voi Phục – Thủ Lệ thuộc trấn Tây kinh thành Thăng Long. Theo huyền thoại ông là con vua Lý Thánh Tông có công đánh giặc Tống. Thần Cao Sơn được thờ chính ở đình Kim Liên thuộc trấn Nam kinh thành Thăng Long. Cao Sơn là bộ tướng thân cận của Tản Viên Sơn Thánh đã chống lại Thủy Tinh trong truyền thuyết Sơn Tinh – Thủy Tinh. Đình còn thờ vị Thần Giang Khẩu Đại vương (Thần cửa sông) với ý nghĩa cầu mong cho mưa thuận gió hòa, sông nước êm đềm, mùa màng bội thu. Cùng với việc thờ Thiên thần (Thần núi, Thần sông), đình Gia Thượng còn thờ Minh Trụ Đại vương và Minh Khiết Đại vương - là 2 vị nhân Thần, nhân vật lịch sử thời Lý đã được huyền thoại hóa.

Các cụ cao tuổi ở địa phương cho biết, đình Gia Thượng có khởi nguồn tạo dựng khoảng cuối thời Lê Trung Hưng. Đình đã trải qua nhiều lần đại tu sửa chữa, nhưng chưa tìm được nguồn tư liệu ghi chép việc xây dựng, tu bổ đình. Tuy nhiên, căn cứ vào bộ đòn kiệu bát cống chạm Rổng rất tinh tế sơn son thếp vàng mang phong cách nghệ thuật đầu thế kỷ XIX và cây đa cổ thụ sum xuê có gốc, rễ ở dưới mặt bằng cốt cũ sâu khoảng 1m50 so với mặt sân hiện nay, có thể đoán định ngôi đình cổ trước đây được xây dựng khoảng 200-300 năm trước.

Đình có kiến trúc gồm 3 gian nhỏ, đầu hồi bít đốc dạng chữ đinh, còn gọi là chuôi vồ. Phía trước gian giữa lắp cửa bức bàn, trên cửa chia ô đắp 3 chữ "Thượng đẳng từ", 2 gian bên xây tường trổ cửa sổ dựng bằng gạch, đối xứng với tường hậu của 2 gian hồi, gian giữa nối liền với Hậu cung, 2 vì chính làm thống nhất một kiểu vì kèo suốt nối với kẻ hiên đặt trên đầu cột gạch.

Với kiến trúc hiện còn, có thể đoán định ngôi đình được tu sửa ở giai đoạn đầu thế kỷ XX. Do đình nằm ở ngoài đê, hàng năm thường bị ngập lụt làm cho công trình xuống cấp, hư hại nhanh chóng. Năm 2003-2004, chính quyền và nhân dân địa phương đã đầu tư tu bổ, tôn tạo ngôi đình gồm 3 gian, 2 chái được xây dựng theo kiểu 4 mái với 4 đầu đao uốn cong vút. Mặt bằng hình chữ nhật, ngang 17m20, dọc 11m50, 4 hàng chân cột được làm bằng vật liệu hiện đại sơn giả gỗ, 4 vì kèo làm theo kiểu "thượng chồng rường, trung cốn, hạ tiền bẩy hậu bẩy", 2 vì kèo đầu hồi làm kiểu "thượng chồng rường, trung kèo xó, hạ bẩy góc", mái phân bổ thượng tứ - hạ ngũ, rui và hoành gỗ lim, mái lợp ngói mũi hài. Hậu cung 1 gian xây bệ thờ, trên đặt 5 bộ Long ngai sơn son thếp vàng ứng với 5 vị Thần hoàng được thờ tại đình. Nền nhà đại đình lát gạch đỏ vuông 30 x 30cm.

Tại đình còn lưu giữ được nhiều di vật có giá trị lịch sử, nghệ thuật thuộc thế kỷ XIX-XX như: 1 hoành phi "Thánh cung vạn tuế", 3 đôi câu đối ca ngợi cảnh đẹp của di tích, 1 bộ kiệu bát cống sơn son thếp vàng nghệ thuật thế kỷ XIX, 6 thanh gươm thờ, 1 ngai thế kỷ XIX, 1 bát hương sứ vẽ men mầu xanh lam. 

Nguồn thông tin: UBND quận Long Biên, Di tích lịch sử văn hóa và cách mạng kháng chiến quận Long Biên, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2006.

Người biên tập: Đồng Phương Hồng